Σε κείμενο που του αποδίδεται ο διάσημος ηθοποιός, σκηνοθέτης και παραγωγός Clint Eastwood, στα 96 του πια, φέρεται να μίλησε για το δυσκολότερο κομμάτι της ζωής όλων των ανθρώπων: τα γηρατειά.

Πρόκειται για εκείνη ακριβώς τη φάση της ζωής που θεωρούμε πως αφορά μονάχα τους ηλικιωμένους που γνωρίζουμε ή συναντούμε, δίχως καμιά απολύτως προετοιμασία για τη στιγμή που θα περάσουμε κι εμείς το κατώφλι τους, λες και όταν θα συμβεί αυτό εμείς με κάποιον μαγικό τρόπο θα είμαστε… απόντες. Προφανώς στρουθοκαμηλίζουμε, αντί να δούμε κατάματα την σκληρή αλήθεια πως τα χρόνια περνούν έχοντας την κακή συνήθεια να φθείρουν κιόλας.

Πιο συγκεκριμένα, φέρεται να είπε ο Clint Eastwood: «Το πραγματικό βάρος των βαθιών γηρατειών είναι συναισθηματικό και ψυχολογικό. Μόλις περάσεις τα ενενήντα, το κοινωνικό σου τοπίο υφίσταται μια βαθιά και συχνά επώδυνη μεταμόρφωση. Κοιτάς γύρω σου και συνειδητοποιείς ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων που σε γνώριζαν όταν ήσουν νέος, που μοιράστηκαν την ιστορία σου, τα αστεία σου και τους αγώνες της ζωής σου, έχουν εξαφανιστεί.»

Περί αυτού πρόκειται. Γι’ αυτό και η λεγόμενη Τρίτη ηλικία είναι εξ ορισμού «φορτωμένη» με τη μοναξιά. Την ανημποριά, κουτσά-στραβά την αναμένεις, ειδικά όταν έχεις αφεθεί σωματικά από νεαρότερη ηλικία. Τη μοναξιά όμως, όσο μόνος και να αισθάνεσαι στην παραγωγική ηλικία, δε θα τη δεις ποτέ σε όλο της το μεγαλείο. Θα την ξεγελάσεις στη δουλειά, όταν επιστρέφεις σπίτι, όταν περπατάς στον δρόμο και φυσικά με όλους τους συνομίληκούς σου, την οικογένειά σου κλπ. Στα γηρατειά είσαι όμως μόνος.

Και συνεχίζει ο σπουδαίος ηθοποιός: «Το πιο πικρό χάπι δεν είναι ο σωματικός πόνος· είναι η ξαφνική απουσία κάποιου που πραγματικά θέλει να σε ακούσει. Η περιπλάνηση μέσα σε παλιές αναμνήσεις δεν είναι σημάδι πνευματικής αδυναμίας, αλλά μια ζωτική αναζήτηση συνέχειας.

Γι’ αυτό οι ηλικιωμένοι επαναλαμβάνουν συχνά τα ίδια ανέκδοτα, προσθέτοντας μικρές λεπτομέρειες και επιστρέφοντας στα ίδια θέματα ξανά και ξανά. Δεν προσπαθούν να καυχηθούν ή να κυριαρχήσουν στη συζήτηση.

Το κάνουν για να αγκυροβολήσουν σε μια πραγματικότητα όπου ήταν ενεργοί, αγαπημένοι και σημαντικοί.

Βρίσκεις τον εαυτό σου να επαναλαμβάνει ιστορίες, προσθέτοντας λεπτομέρειες, όχι για να πείσεις κανέναν, αλλά απλώς για να νιώσεις ότι είσαι ακόμα συνδεδεμένος με κάτι. Προσπαθείς να μεταδώσεις πράγματα στη νεότερη γενιά, ακόμη και όταν βλέπεις την πλήξη στα μάτια τους».

Στα γηρατειά είσαι μόνος ακόμη και με εκατό ανθρώπους στον ίδιο χώρο. Είσαι μόνος γιατί είσαι διαφορετικός. Κοντά σε νεαρότερους είσαι παράταιρος. Κοντά σε συνομίληκους δεν έχεις τι ενδιαφέρον ν’ ακούσεις. Όσο και να μπορείς να παρακολουθείς την επικαιρότητα, ακόμη και να έχεις διατηρήσει την ικανότητα να εκφράζεις ισοδύναμη άποψη, οι γύρω σου σε βλέπουν ως «ηλικιωμένο, η». Δυστυχώς αυτή είναι η πραγματικότητα. Είσαι πλέον διαφορετικός. Όπως ήσουν και στα πενήντα σου ανάμεσα σε εικοσάρηδες, μόνο που τότε η γενιά σου έπαιζε ακόμη ρόλο στην κοινωνία: Δούλευες, μεγάλωνες ή ήσουν υποστηρικτικός σε παιδί, φρόντιζες εγγόνια ίσως, ήσουν ενεργός πολιτικά, η γνώμη σου ενδιέφερε και επηρέαζε, τουλάχιστον δυνητικά. Στα χρόνια όμως της «απόσυρσης» δεν μπορείς να είσαι πρωταγωνιστής. Οι ιστορίες σου, όπως ανέφερε και ο Eastwood, δεν ενδιαφέρουν κανέναν. Σε έναν κόσμο τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορεί να σε καταλάβει κανείς αν μιλήσεις για τον Amstrad ή τον ZX Spectrum. Θα σεβαστούν τις ρετρό αναφορές σου αλλά θα επανέλθουν αμέσως στα φλέγοντα καθημερινά προβλήματα της δικής τους πια «ταινίας» στης οποίας το cast μετέχουν.

Clint Eastwood: «Ζούμε σε έναν πολιτισμό που αντιμετωπίζει τη μακροζωία σαν τρόπαιο, συγχαίροντας τους ανθρώπους απλώς και μόνο επειδή επιβίωσαν, αγνοώντας εντελώς τη συντριπτική μοναξιά… που συνοδεύει αυτή την επιβίωση.»

Εάν έπρεπε να βγει ένα συμπέρασμα από όλο αυτό, θα ήταν προς όλους εμάς τους επόμενους «ηλικιωμένους», να θωρακίσουμε όσο γίνεται καλύτερα τον εαυτό μας για εκείνη την αναπόφευκτη περίοδο. Προσεγμένη και ισορροπημένη διατροφή, ποιοτικός ύπνος, ήπια αλλά συνεχής άσκηση, διαχείριση του άγχους είναι τα βασικά που θα σου πει και ο κάθε life coach. Από κει κι έπειτα όμως έρχονται κι αυτά που συνήθως περνούν σε δεύτερη μοίρα:

• Φίλοι και γνωστοί: Περνώντας τα χρόνια, τους έχουμε και μας έχουν περισσότερη ανάγκη. Είναι φυσιολογικό να μη μας καλύπτουν σε όλα μας τα «θέλω». Είναι όμως ζωτικής σημασίας να διατηρήσουμε σχέσεις με όσο μπορούμε περισσότερους, γιατί αυτοί θα είναι οι συνοδοιπόροι μας στην τότε δύσκολη ηλικία. Που πάει να πει, βάζω νερό στο κρασί μου, παύω να είμαι απόλυτος και κυρίως αφήνω χώρο και στον άλλον παραμερίζοντας λιγάκι τον εγωισμό μου. Στα είκοσι πέντε μου δεν το έχω τόσο ανάγκη, μεγαλώνοντας όμως είναι σχεδόν ζήτημα επιβίωσης. Ακόμη και στους οίκους ευγηρίας, βλέπει κανείς πόσο εύκολα συγχρωτίζονται άνθρωποι άγνωστοι μεταξύ τους και καταφέρνουν να περνούν όμορφα τις ώρες τους μαζί.
• Ενδιαφέροντα: Οι περισσότεροι άνθρωποι μόλις βγουν στη σύνταξη θα σου πουν πως βαριούνται, πως δεν έχουν πώς να περάσουν την ώρα τους κλπ, αφότου ανατράπηκε πλήρως η ρουτίνα τους. Και το κακό δεν είναι αυτό, πιθανότατα να είναι και αναπόφευκτο τον πρώτο καιρό. Το κακό είναι πως τελικά δεν καταφέρνουν ποτέ να το ξεπεράσουν και περνούν την υπόλοιπη ζωή τους θαμμένοι σε έναν καναπέ να βλέπουν τηλεόραση… Σίγουρα το οικονομικό διαδραματίζει προεξάρχοντα ρόλο. Εάν η σύνταξη είναι σημαντικά μικρότερη από τα χρήματα που κέρδιζε κανείς όταν δούλευε, σίγουρα περιορίζονται και οι επιλογές του ως ηλικιωμένου (επίσης κάτι που μπορεί να φροντίσει από νεαρότερη ηλικία μέσω αποταμίευσης). Ταυτόχρονα όμως, υπάρχουν ένα σωρό πράγματα που μπορεί να κάνει ένας ηλικιωμένος με λίγα ως καθόλου χρήματα, αρκεί να τα έχει «μάθει» από νωρίτερα:

• Διάβασμα: Ελάχιστο κόστος με τεράστια προστιθέμενη αξία, που αν συνδυαστεί κι από μία βόλτα σε βιβλιοπωλείο απογειώνεται!
• Κινηματογράφος, θέατρο: Χαμηλό κόστος, σε γεμίζει με αισθητικές εμπειρίες που διαρκούν για πολλές μέρες. Επίσης αποκτάς επικαιροποιημένη άποψη αν χρειαστεί σε μια παρέα (χωρίς να χρειαστεί να καταφεύγεις σε ρετρό επαναλήψεις)
• Κηπουρική: Αγαπημένη ασχολία της τρίτης ηλικίας. Γυμνάζει κιόλας!
• Εκδρομές: Μόνη προϋπόθεση η εγγραφή σε κάποια Δομή. Δωρεάν ή με ελάχιστη συμμετοχή. Γεμίζει μπαταρίες για πολλές μέρες και κοινωνικοποιεί.
• Ζωγραφική, παζλ, lego κλπ: Οτιδήποτε κάνει το μυαλό να ξεφύγει από τη μιζέρια της τηλεόρασης και του καναπέ. Ξεφεύγει το μυαλό κι έχεις κάτι να κάνεις την άλλη μέρα. Έχεις έναν στόχο.
• Βόλτες: Ζωτικής σημασίας το περπάτημα. Με παρέα ακόμη καλύτερα.
• Μουσική, χορός: Ξελαμπικάρει το μυαλό, απομακρύνει τοξίνες του νου και φτιάχνει τη διάθεση.
• Δημιουργία «στιγμών»: Είτε με συντροφιά είτε και μόνος του, κάθε ηλικιωμένος μπορεί να φτιάξει μια ωραία στιγμή. Ένα ουζάκι με μεζέ, μουσικούλα είναι ικανά να αλλάξουν προς το καλύτερο τη διάθεση.
• Οτιδήποτε εκτός από… τηλεόραση και κινητό…

Στη ζωή δυστυχώς τίποτα δε χαρίζεται. Αν το συνειδητοποιήσουμε έγκαιρα, υπάρχει πιθανότητα η Τρίτη ηλικία να καταστεί περισσότερο υποφερτή. Όχι πως υπάρχει τρόπος να ξεπεραστούν διαμιάς οι δυσκολίες. Περί αυτού, γλαφυρός ο σπουδαίος ηθοποιός: «Το φως σε πονάει στα μάτια, και ακόμη και η αναπνοή μπορεί να μοιάζει με σκληρή δουλειά. Το σώμα σου απλώς δεν συνεργάζεται όπως κάποτε, και κάθε βήμα απαιτεί στρατηγική».

Στο χέρι μας όμως είναι να βελτιώσουμε τις συνθήκες, και στου Θεού να καθυστερήσει το αναπάντεχο…

ΣΗΜ. Στην κατηγορία «αδημοσίευτα» σχετικό το ποίημά μου «Σαββατόβραδο».